هیجان بازار استارتاپی اروپا در کنفرانس سالانه اسلاش در هلسینکی در ماه گذشته کاملاً محسوس بود. اما دادههای واقعی درباره وضعیت بازار سرمایهگذاری خطرپذیر در این منطقه، واقعیت متفاوتی را نشان میدهد.
نتیجه این است که بازار اروپا هنوز از رکود سرمایهگذاری جهانی که در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ رخ داد، به طور کامل بهبود نیافته است. اما شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این بازار در آستانه بازگشت قرار دارد؛ از جمله خروج اخیر کلارنا و جلب توجه استارتاپهای بومی هوش مصنوعی توسط سرمایهگذاران داخلی و خارجی.
بر اساس دادههای PitchBook، سرمایهگذاران در سال ۱۴۰۴ از ابتدای سال تا پایان سهماهه سوم، ۴۳.۷ میلیارد یورو (۵۲.۳ میلیارد دلار) را در قالب ۷,۷۴۳ معامله به استارتاپهای اروپایی تزریق کردهاند. به این ترتیب، مجموع سرمایهگذاری سالانه در مسیر تکرار، نه فراتر رفتن از، ارقام ۶۲.۱ میلیارد یورو در ۱۴۰۳ و ۶۲.۳ میلیارد یورو در ۱۴۰۲ قرار دارد.
در مقایسه، حجم معاملات سرمایهگذاری خطرپذیر ایالات متحده در سال ۱۴۰۴ تا پایان سهماهه سوم، از سالهای ۱۴۰۱، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نیز فراتر رفته است.
با این حال، مشکل اصلی اروپا میزان معاملات نیست؛ بلکه چالش اصلی، جذب سرمایه توسط شرکتهای سرمایهگذاری (VC) است. تا پایان سهماهه سوم ۱۴۰۴، شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر اروپا تنها ۸.۳ میلیارد یورو (۹.۷ میلیارد دلار) جذب کردهاند که اروپا را در مسیر کمترین میزان جذب سرمایه در یک سال طی دهه گذشته قرار میدهد.
ناوینا راجان، تحلیلگر ارشد PitchBook، در گفتگو با خبرنگار گفت: «جذب سرمایه، از LP به GP، قطعاً ضعیفترین نقطه در اروپا است. ما در مسیر کاهش ۵۰ تا ۶۰ درصدی در ۹ ماه اول امسال قرار داریم. بخش عمدهای از این جذب سرمایه اکنون توسط مدیران نوظهور صورت میگیرد و نه شرکتهای با سابقه؛ و صندوقهای عظیمی که سال گذشته بسته شدند، امسال تکرار نشدند.»
در حالی که راجان شور و شوق حاضرین در اسلاش را ندارد، اما به چند نقطه قوت دادهها اشاره میکند که حاکی از تغییر روند بازار اروپا است.
برای نمونه، میزان مشارکت سرمایهگذاران آمریکایی در معاملات استارتاپهای اروپایی دوباره رو به افزایش گذاشته است. راجان اعلام کرد که این رقم در سال ۱۴۰۲ به پایینترین حد خود رسید و تنها ۱۹ درصد معاملات سرمایهگذاری اروپا با حضور شرکتهای VC آمریکایی انجام شد؛ اما از آن زمان این رقم پیوسته افزایش یافته است.
راجان میگوید: «به نظر میرسد نسبت به بازار اروپا خوشبین هستند. فقط از منظر ورود، وقتی به ارزشگذاریها نگاه میکنید، به ویژه در حوزه فناوری هوش مصنوعی و در آمریکا، اکنون ورود به بازار تقریباً غیرممکن است. اما وقتی در اروپا هستید و ضرایب پایینتری وجود دارد و به عنوان یک سرمایهگذار جدید وارد میشوید، فرصت بهتری برای ورود به تکنولوژی مشابه پیش میآید.»
استارتاپ سوئدی Vibe coding با نام Lovable نمونهای از این تغییر روند است. شرکتهای vibe coding در ایالات متحده سرمایهگذاری قابل توجهی جذب کردهاند اما سرمایهگذاران آمریکایی علاقه خاصی نسبت به Lovable نیز نشان دادهاند. این شرکت به تازگی دور دوم سرمایهگذاری (سری B) به ارزش ۳۳۰ میلیون دلار دریافت کرد که هم توسط سرمایهگذاران آمریکایی و هم با مشارکت جمع زیادی از VCهای آمریکا از جمله Salesforce Ventures، CapitalG و Menlo Ventures تامین شد.
لابراتوار فرانسوی تحقیقاتی هوش مصنوعی Mistral نیز توجه قابل توجهی از شرکتهای آمریکایی دریافت کرده؛ به طوری که در شهریورماه یک دور سرمایهگذاری سری C به ارزش ۱.۷ میلیارد یورو با حضور شرکتهایی نظیر Andreessen Horowitz، Nvidia و Lightspeed دریافت کرد.
خروج اخیر کلارنا نیز نشاندهندهی آغاز تغییر روند در بازار است.
غول فینتک سوئدی کلارنا، پس از جمعآوری ۶.۲ میلیارد دلار سرمایه طی دو دهه در بازار خصوصی، در شهریورماه وارد بازار بورس شد. این خروج احتمالاً بخشی از سرمایه را به LPهای اروپایی بازگردانده یا به آنها اعتماد به نفس بیشتری نسبت به فضای خروج شرکتها داده است.
به گفته ویکتور انگلسون، شریک شرکت EQT سوئد، داستانهای موفقیت تازه در اروپا مانند کلارنا، باعث شده بنیانگذاران شرکتهای اروپایی نگرش خود را نسبت به ساخت شرکتها تغییر دهند.
انگلسون به خبرنگار گفت: «بنیانگذاران جاهطلب اکنون دیدهاند موفقیت بزرگ به چه صورت است؛ مثل شرکتهایی چون اسپاتیفای، کلارنا، روِولوت و حالا شرکتهایی با همان سطح از جاهطلبی تأسیس میکنند. آنها به دنبال سلطه فقط در اروپا یا آلمان نیستند؛ بلکه با ذهنیت موفقیت در سطح جهان شرکت میسازند. به نظرم قبلاً این نوع نگرش تا این حد رایج نبود.»
همین ذهنیت باعث شده شرکتهایی مانند EQT نسبت به آینده اروپا خوشبین باشند.
انگلسون گفت: «در شرکت EQT، ما طی پنج سال گذشته ۱۲۰ میلیارد دلار در اروپا سرمایهگذاری کردهایم. طی پنج سال آینده هم قصد داریم ۲۵۰ میلیارد دلار در اروپا سرمایهگذاری کنیم. بنابراین پایبندی ما به این بازار بسیار جدی است.»
